Resultaat

De volgende schoonmaakmaterialen die in de praktijk ‘stofbindend’ heten zijn onderzocht:

– Elektreetdoekjes, die op basis van statische elektriciteit deeltjes zouden vasthouden. Deze bleken niet erg effectief en wervelden veel stof op, ongeveer net zo veel als droog papier.
– Borstels en doekjes met (respectievelijk) paraffine en olie om de deeltjes vast te houden. De borstel bleek geen haar beter dan de elektreetdoekjes, maar de oliegeïmpregneerde doekjes voldeden wel. Ze verwijderen al het fijn stof en wervelen dat nauwelijks op.
– Klamvochtige doeken deden het bijna net zo goed als de oliegeïmpregneerde doeken. Ze verwijderden al het fijn stof, maar wervelden iets meer stof op. Het soort vezel (conventioneel of microvezel) maakte niet uit, en ook òf en hoeveel detergent werd toegevoegd had geen invloed. Toevoeging van alcohol aan het reinigingsmiddel, een beproefde methode in de cleanroomreiniging, bleek averechts te werken: er kwam juist meer stof in de lucht.
– Lijmdoeken voldeden niet: al heel snel nemen ze niet al het stof op en blijven er strepen fijne stofdeeltjes achter.

Naast de materialen zijn ook de werkwijzen onderzocht. Het bleek dat de druk waarmee gereinigd wordt geen invloed heeft, maar het werktempo des te meer. Hoe langzamer de reiniging, des te minder stof wervelt er op.

Conclusie

Harde oppervlakken in het interieur moeten met ‘vochtige’ methoden worden gereinigd om zeker te zijn dat al het fijn stof opgenomen wordt en er zo min mogelijk in de lucht komt. De beste resultaten worden bereikt met de olie-geïmpregneerde doek, maar vanwege de olie-residuen die zo’n doek achterlaat blijft het toepassingsgebied waarschijnlijk beperkt tot harde vloeren. Klamvochtige doeken (zowel microvezel als conventioneel) zijn goede alternatieven.

Een rustig werktempo, als in cleanroomreiniging, is aan te bevelen. Omdat de druk waarmee gereinigd wordt niet uitmaakt op de effectiviteit, is het ergonomisch verantwoord te werken met brede hulpmiddelen die niet hoeven te worden aangedrukt. Zo is een hoge schoonmaakproductie te behalen die voor alle betrokkenen gezond is, lichamelijk en economisch.

Noot van de redactie: De verschillende Fijn Stof onderzoeken van VSR zijn eind 2004 verwerkt in de derde uitgave van VSR VAKNIEUWS. Deze uitgave met als titel “Gezond Schoonmaken, een programma voor betere hygiëne van de werkplek” geeft een vertaling van de verschillende onderzoeken naar direct toepasbare handvatten voor op de werkvloer.

Resultaat

Fijn stof bestaat uit deeltjes van ca. 1 tot 10 micrometer (0,001 tot 0,001 mm) in doorsnee. Deze deeltjes komen diep in de longen en in de ogen terecht. Fijn stof in binnenlucht bevat stoffen die irritatie en allergische reacties kunnen veroorzaken: allergenen van huisstofmijt en huisdieren (ook in kantoren gevonden); giftige stoffen die door bacteriën en schimmels worden verspreid; en oppervlakte-actieve-stoffen uit gewassen kleding. Als dit laatste in de ogen terechtkomt, draagt het bij aan het ontstaan van oogirritaties. Hoeveel een mens hiervan binnenkrijgt, bepaalt of hij daar hinder van ondervindt of ziek van wordt. De concentraties fijn stof in kantoorlucht ligt vaak boven internationale richtwaarden. Verminderen van die blootstelling aan fijn stof zal de kans op gezondheidsklachten verlagen.

Verschillende onderzoeken tonen aan dat schoonmaken de blootstelling aan fijn stof kan verminderen. Het blijkt dat tamelijk drastische schoonmaakmaatregelen die dicht bij de kantoorwerker worden uitgevoerd effectief zijn. Dit heeft te maken met het feit dat een kantoorwerker, door zijn activiteiten, fijn stof opwervelt van harde oppervlakken en zo een wolk van fijn stof rondom zichzelf creëert. Door nu juist die oppervlakken goed te reinigen kan de wolk van fijn stof gereduceerd worden. Dit kan leiden tot een zeer drastische reductie van de gezondheidsklachten.

Conclusie

Beide vragen zijn positief beantwoord: Fijn stof bedreigt de gezondheid en door grondig en op de goede plaats schoon te maken kan de blootstelling worden verminderd.

Resultaat

Voor vloeronderhoud werden eind 1998 meer dan 30 microvezelhoudende materialen, vooral vlakmoppen, op de Nederlandse markt gebracht. De documentatie bij de materialen is vaak beperkt. Drie microvezelhoudende vlakmoppen zijn vergeleken met een referentievlakmop. Om het vlakmoppen van vloeren goed te kunnen simuleren zijn de optredende krachten gemeten. Daaruit blijkt dat de bij vlakmoppen benodigde krachten relatief groot zijn voor een doek die voor 100% uit microvezel bestaat en toenemen met toenemend vochtgehalte van de vlakmop. De druk bij vlakmoppen is veel kleiner dan bij andere reinigingstechnieken.
Uit reinigingstesten blijkt dat de microvezelhoudende vlakmoppen (zonder gebruik van reinigingsmiddel) een vergelijkbare prestatie leveren als de referentievlakmop (met reinigingsmiddel). Het vochtgehalte heeft een belangrijke invloed op de prestatie en kan zowel leiden tot ineffectiviteit (te droog) als versmeren van het vuil (te nat). Door het valkmoppen verliezen de moppen vocht: circa 2 g/m2. Het vochtverlies hoeft geen probleem op te leveren voor de effectiviteit.
Experimenten tonen aan dat bij vlakmoppen, zowel droog als nat, geen slijtage optreedt aan de vloermaterialen linoleum en PVC. Deze conclusie geldt voor alle geteste vlakmoppen bij drukken die veel hoger liggen dan in de praktijk bij vlakmoppen zal optreden.

Conclusie

Microvezelhoudende vlakmoppen (zonder reinigingsmiddel) zijn even effectief als referentievlakmoppen (met reinigingsmiddel) omdat de druk tijdens reinigen om ergonomische redenen laag is. Als bij vloerreiniging hogere drukken kunnen worden toegepast kan de effectiviteit van het toevoegen van microvezels aan vloerreinigingsmaterialen groter zijn.
Noot van de redactie: Inmiddels zijn er nieuwe materialen op de markt gekomen die een iets andere werking hebben dan de vlakmoppen uit het onderzoek. Derhalve kan de conclusie van het onderzoek niet zonder meer vertaald worden naar de huidige vlakmoppen.
VSR is voornemens om begin 2005 een nieuw onderzoek naar het gebruik van microvezelmoppen in te stellen.

Resultaat

Het bleek dat vooral het gaan zitten op de stoel en het werken met papier invloed heeft op de stofwolk rondom mensen. Deze wolk is niet groter dan 1,5 m in diameter.

Op drie onafhankelijke manieren is aangetoond dat gebruikelijke schoonmaakmethoden zoals klamvochtig stof afnemen en stofzuigen de concentratie fijn stof rondom kantoorwerkers kan verminderen:

– na stofzuigen van de stoel is het effect van op de stoel gaan zitten kleiner;
– als de oppervlakken in het kantoor schoner zijn hangt er minder stof in de lucht;
– direct na schoonmaken daalt de concentratie fijn stof met tientallen procenten.

Ook na een dag is er nog een effect van schoonmaken te herkennen, al is het dan kleiner. Handelingen als het legen van prullenbakken, vlekverwijderen en tippend stofzuigen hebben geen invloed op de concentratie fijn stof in de lucht.

De metingen zijn overdag uitgevoerd. Wellicht dat bij uitvoeren buiten werktijden de effecten van schoonmaken en een ‘clean-desk’-strategie groter zijn.

Conclusie

Er is aangetoond dat klamvochtig stof afnemen en stofzuigen de concentratie fijn stof rondom een kantoorwerker duurzaam kan verlagen. Duidelijk is wel dat tijdens het schoonmaken ook enig stof opwervelt. Dit beperkt de effectiviteit van schoonmaken. Toekomstig onderzoek is er op gericht deze beperking zo veel mogelijk weg te nemen.